كمتر كسى است كه در طول فصل سرما دست كم يكبار گرفتار بيمارى سرماخوردگى نشود. اما به راستى چرا سرما مى‌خوريم؟ ما در واقع سرما را نمى‌خوريم، بلكه نفس كشيدن در سرما سبب مى‌شود هواى سرد وارد بينى و مجارى تنفسى شود و زمينه براى ابتلا به بيمارى سرماخوردگى فراهم شود.

بيمارى سرماخوردگى گاه به علت ضعف عمومى و كاهش مقاومت بدن روى مى‌دهد. در اين حالت فرد بيمار نياز به  استراحت، مصرف ويتامين‌ها به خصوص ويتامين ”سى“ و تنفس هواى مرطوب و تمييز دارد. اما، علت مهم ديگرى كه موجب بيمارى سرماخوردگى مى‌شود حمله‌هاى ويروسى است. بيمارى سرماخوردگى در اين حالت آنفولانزا ناميده مى‌شود و اگرچه با نشانه‌هاى عمومى سرماخوردگى مانند تب، ريزش آب بينى ، سرفه و ضعف عمومى همراه است، اما بيمارى شدت بيشترى دارد و گاه نيز با درد مفاصل همراه است.

تا به حال بيش از دويست نوع ويروس سرماخوردگى شناسايى شده‌اند كه تعداد آنها هر ساله نيز افزايش مى‌يابد.  اين ويروس‌ها همگى سرما دوست هستند و اغلب نيز در مجراى تنفسى به صورت غير فعال زندگى مى‌كنند. زمانيكه زمينه مناسب مثل سرد شدن هوا فراهم شود‌، ويروس‌ها فعال مى‌شوند.

در علم ژنتيك ويروس سرما خوردگى از هوشمندترين نوع ويروس‌ها به شمار مى‌آيد. به دليل آنكه اين ويروس به سرعت نسبت آنتى‌بيوتيكها مقاوم مى‌شود. ويروس سرماخوردگى در يك پوشش يا يك كپسول مخصوص قرار گرفته است كه از ويروس محافظت مى‌كند. با از بين رفتن اين پوشش، ويروس نيز از بين مى‌رود. آنتى‌بيوتيكها نيز اين پوشش را مورد حمله قرار مى‌دهند. حال اگر ساختمان اين پوشش كمى تغيير كند ويروس به نوع جديدى تبديل مى‌شود كه براى از بين بردن آن نياز به آنتى‌بيوتيك جديد و يا مصرف همزمان چندين آنتى‌بيوتيك است.

ويروس هوشمند بيمارى سرما خوردگى هر سال پوشش خود را كمى تغيير مى‌دهد. بدين ترتيب با وجود پيشترفت‌هاى چشم‌گير علم پزشكى بيمارى سرماخوردگى يك بيمارى جدى و خطرناك به شمار مى‌آيد  كه مى‌تواند زمينه ابتلا به ساير بيماريها مثل سينوزيت‌ يا عفونت‌هاى ريوى را در فرد بيمار افزايش دهد. در سنين بالاى شست سال سرماخوردگى‌هاى ويروسى مى‌توانند به مرگ بيمار منجر شوند.

چندى است كه در گوشه و كنار شهر تهران تابلوهاى به چشم مى‌خورد كه سعى در معرفى واكسن سرماخوردگى دارند. اين واكسن سالهاست كه در كشورهاى پيشرفته دنيا استفاده مى‌شود. ريشه كن كردن بيمارى سرما خوردگى به علت تغيير سريع ساختمانى ويروس و مقاوم شدن آن نسبت به داروها و آنتى‌بيوتيكها مقدور نبوده است. اما تزريق واكسن سرما خوردگى فرد را نسبت به اين بيمارى مقاوم مى‌كند.

واكسن سرماخوردگى، ويروس ضعيف شده اين بيمارى است كه به بدن تزريق مى‌شود. ورود اين ويروس ضعيف شده به بدن سبب مى‌شود كه سيستم دفاعى بدن فعال شود و در حالت آماده باش باقى بماند. بدين ترتيب اگر ويروس سرماخوردگى به بدن حمله كند به علت فعال بودن سيستم دفاعى به سرعت شناسايى شده و از بين مى‌رود.

اما از آنجا كه ويروس سرماخوردگى هر سال با يك تغيير كوچك به نوع جديدى تبديل مى‌شود، كمى پس از آغاز فصل سرما فعال‌ترين نوع ويروس و ميزان تغيير آن شناسايى مى‌شود و واكسن جديد ضد سرماخوردگى ساخته مى‌شود. سايت اينترنى موسسه روبرت كخ در برلين پايتخت آلمان، هر سال واكسن جديد را معرفى و توصيه مى‌كند قبل از آغاز فصل زمستان خود را واكسينه كنيد. تا دو هفته بعد از واكسينه شدن به علت حضور ويروس ضعيف شده در بدن، قدرت سيستم ايمنى و دفاعى كاهش مى‌يابد، به همين علت در طول اين مدت بدن نياز به مراقبت بيشترى دارد. مصرف خوراكى‌هاى ويتامين‌دار به خصوص ميوه‌ها توصيه مى‌شود

• كم خونى فقر آهن چيست  ؟

زمانى كه در خون به مقدار كافى گلبول قرمز وجود نداشته باشد، كم خونى اتفاق مى افتد. كار گلبول هاى قرمز حمل اكسيژن از ريه ها به همه قسمت هاى بدن است. كم خونى انواع گوناگونى دارد؛ كم خونى فقر آهن (IDA) شايع ترين نوع كم خونى در كودكان است. اين نوع كم خونى زمانى بروز مى كند كه آهن كافى براى ساختن گلبول قرمز در خون وجود نداشته باشد، مانند زمانى كه در غذاى فرد آهن كافى وجود ندارد و يا به دليلى خونريزى بيش از حد روى مى دهد.طبق برآوردهاى اخير سازمان جهانى بهداشت (WHO)، يك سوم جمعيت دنيا، يعنى حدود دو ميليارد نفر كه اكثر آنها در كشورهاى در حال توسعه زندگى مى كنند، احتمالاً به كم خونى فقر آهن مبتلا هستند.كم خونى فقر، آهن در هر سنى مى تواند بروز كند، اما بيشتر در كودكان نوپا و دختران نوجوان ديده مى شود. شيرخواران، كودكان نوپا، و نوجوانان به مقادير زياد آهن نياز دارند، زيرا نسبت به ساير دوره هاى زندگى، با سرعت بيشترى رشد مى كنند.

شيرخوارانى كه شير مادر مى خورند يا شير خشك غنى از آهن مصرف مى كنند، مقدار كافى آهن دريافت مى دارند، حال آنكه در رژيم غذايى كودكان نوپا، غذاى غنى از آهن كمتر يافت مى شود. به علاوه، بيشتر كودكان نوپا مقدار زيادى شير گاو مى خورند كه آهن كمى دارد و جذب آهن را از ساير غذاها نيز مختل مى كند. دختران نوجوان نيز، از غذاهاى غنى از آهن محروم هستند؛ در عين حال به مقدار زيادى آهن جهت جايگزين كردن آهن از دست رفته در زمان عادت ماهانه نياز دارند.

•در صورتى كه  کودکی دچار كم خونى فقر آهن باشد، چگونه مى توانیم بدانیم ؟

علائم كم خونى شامل: رنگ پريدگى، به خصوص زير ناخن ها، داخل پلك ها و اطراف لثه ها، ترك خوردگى گوشه دهان، احساس خستگى، دشوارى فعاليت، تنگى نفس، سرگيجه، احساس سبكى در سر، افزايش ضربان قلب، سردرد، وزوز گوش، كاهش تمركز و كاهش رشد است.علائم كم خونى در شيرخواران و كودكان كم سن موارد زير را نيز شامل مى شود: پرخاشگرى، كاهش اشتها و تمايل به خوردن چيزهايى كه معمولاً خوراكى نيستند مثل خاك و يخ.

گرچه كم خونى ملايم يا متوسط در كودكان فاقد علامت است و يا علائم خفيفى ايجاد مى كند، ولى وجود آن در دوران شيرخوارى يا اوايل كودكى مى تواند سبب تاخير رشد و مشكلات رفتارى شود كه حتى پس از درمان كم خونى باقى مى مانند، تنها در كم خونى شديد يا طولانى مدت است كه علائم بروز مى كنند.

•پزشك كودك  چه كارى انجام مى دهد ؟

براى تشخيص كم خونى، پزشك اين كارها را انجام مى دهد:تاريخچه پزشكى فرد مورد نظر  شما را بررسى مى كند. برخى بيمارى ها خطر بروز كم خونى فقر آهن را افزايش مى دهند.درباره رژيم غذايى كودك شما سئوال مى كند. پزشك مى خواهد بداند كه كودك شما معمولاً چه نوع غذاى غنى از آهنى مى خورد و اينكه آيا ويتامين يا مكمل غذايى دريافت مى كند.كودك شما را معاينه مى كند. پزشك در جست وجوى نشانه هاى كم خونى فقر آهن است و سعى مى كند هرگونه علتى را كشف كند.خون كودك شما را آزمايش مى كند. آزمايش هاى رايج خون براى تشخيص كم خونى شامل هموگلوبين و هماتوكريت هستند. هماتوكريت (Hct) درصدى از حجم خون است كه توسط گلبول هاى قرمز اشغال شده است و هموگلوبين (Hgb) مستقيماً بخشى از گلبول قرمز را كه وظيفه حمل اكسيژن را به عهده دارد، اندازه گيرى مى كند.

مقادير پايين هموگلوبين يا هماتوكريت (با توجه به استانداردهاى ويژه هر سن) همراه با تاريخچه مصرف غذايى كه از نظر آهن فقير است، احتمال كم خونى را بيشتر مى كند. در مواردى با شيوع كمتر، كم خونى به دليل فقر آهن نيست و ممكن است براى رسيدن به تشخيص صحيح نياز به آزمايشات اضافى باشد.اگر تشخيص كم خونى فقر آهن در مورد كودك شما قطعى است، پزشك كارهاى زير را انجام مى دهد:در مورد اينكه آيا كودك شما به شكل دارويى آهن نياز دارد و مدت زمانى كه بايد آن را مصرف نمايد تصميم مى گيرد. كم خونى فقر آهن معمولاً با مكمل آهن (معمول ترين شكل آن، سولفات آهن است) از طريق خوراكى و براى مدت چندين ماه درمان مى شود.

راه هايى را براى افزايش مقدار آهن در رژيم غذايى كودك شما پيشنهاد مى كند.مواردى را كه بايد در منزل به آنها توجه كنيد يادآور مى شود.به شما مى گويد كه چه زمانى بايد مجدداً فرزند شما را ويزيت كند. پزشك معمولاً مى خواهد دوباره تست هايى به عمل آورد كه نشان مى دهد كم خونى كودك شما درمان شده است و يا لااقل در حال بهبودى است.

•ما در خانه چه كارى مى توانيم انجام دهيم  ؟

اگر پزشك مصرف آهن خوراكى را تجويز كرده است، مطمئن شويد كه كودك شما همه آن را طبق دستور دريافت مى كند. مصرف آهن بيشتر از مقدار تجويز شده مى تواند خطرناك باشد. در اينجا اطلاعات سودمند ديگرى درباره آهن به شما داده مى شود:اگر آهن را بين دو وعده غذا مصرف كنيد، بيشترين ميزان جذب را خواهد داشت. اما در موارد نادر آهن مى تواند ناراحتى گوارشى ايجاد كند، كه اين مشكل با مصرف آهن همراه با غذا يا بلافاصله پس از غذا كاهش مى يابد.ويتامين ث جذب آهن را آسان تر مى كند، حال آنكه كلسيم جذب آهن را دشوار مى سازد. بنابراين، داروى آهن را نبايد همراه با شير مصرف كرد. همچنين مصرف غذاها يا نوشيدنى هاى حاوى مقدار زياد ويتامين ث مانند ميوه ها، سبزى ها و آب پرتقال در افزايش جذب آهن موثر است. در اينجا ياد آورى مى شود كه مصرف آب ميوه غنى شده با كلسيم اشكالى ندارد.

•شكل مايع آهن خوراكى مى تواند دندان هاى كودك را موقتاً رنگى كند. اما اين رنگ با مسواك زدن از بين مى رود. استفاده از قطره چكان و چكاندن آهن در عقب دهان و يا به كار بردن نى مى تواند از اين مشكل جلوگيرى كند.

• در مورد كودكانى كه از شير مادر استفاده نمى كنند، هميشه از شير خشك غنى شده از آهن استفاده كنيد.

قبل از اينكه كودك شما يكساله شود، از دادن شير گاو به وى خوددارى كنيد زيرا شير گاو مى تواند سبب خونريزى از روده ها شده و كم خونى فقر آهن را سبب شود.

•مقدار غذاهاى غنى از آهن را در رژيم غذايى كودك خود افزايش دهيد. دو نوع آهن در رژيم غذايى وجود دارد: هم و غير هم. آهن هم در هموگلوبين حيوانات وجود دارد و آسان تر از آهن غير هم توسط بدن جذب مى شود. به كودك خود مقدار زيادى غذاى غنى از آهن بدهيد مانند: گوشت قرمز بدون چربى، گوشت پرندگان و ماهى، غلات غنى شده از آهن، نان و ميوه هاى خشك شده مانند زردآلو، كشمش و آلو، سبزيجات سبز پربرگ مانند اسفناج. كلم، لوبيا، نخود و گردو و فندق (براى كودكان زير سه سال توصيه نمى شود)، تخم مرغ.

موارد زير را به پزشكتان اطلاع دهيد:

اگر كودك شما كمتر از مقدار مورد انتظار فعاليت دارد.

به نظر مى رسد حال وى به شكلى بدتر مى شود.

از كم خونى فقر آهن به اين صورت جلوگيرى كنيد:

به هيچ وجه قبل از اولين سالگرد تولد كودكتان به او شير گاو ندهيد، زيرا اين امر مى تواند با ايجاد خونريزى از روده، كم خونى را سبب شود.

مقدار شير مصرفى كودك خود را به ۷۵۰ گرم در روز محدود كنيد.

به همراه آهن از مولتى ويتامين استفاده كنيد، به خصوص در دختران نوجوانى كه عادت ماهانه آنها شروع شده است. .

از زمان بوجود آمدن انسان بر روي کره زمين صرع نيز وجود داشته است . ما امروزه انواع گوناگوني از صرع را شناخته ايم .

صرع يک بيماري نيست بلکه فقط نشانه ايست که مي گويد قسمتي از مغز کار خود را هميشه بخوبي انجام نمي دهد .

وقتي مغز بطور طبيعي کارکند يک سري امواج الکتريکي از خود ايجاد مي نمايد که اين امواج مانند الکتريسته در مسير اعصاب مغزي عبور مي کند . در حالت تشنج يک جرقه الکتريکي مانند برق در آسمان ايجاد مي شود که اين جرقه الکتريکي و طوفان الکتريکي بسته به محل خود در مغز علائم و نوع تشنج و صرع را تعيين مي نمايد . « اپي لپسي » يا صرع حالتي است که يکسري از اين تشنج ها و طوفانهاي الکتريکي در مغز بطور مرتب و با فاصله زماني خودبخود ايجاد شده و خاموش شوند .

يکبار تشنج هيچگاه صرع نيست بلکه دو تا سه بار تشنج مي بايد رخ دهد تا پزشک تشخيص صرع را مطرح نمايد .

« انواع صرع  »

صرع عمومي ( ژنراليزه ) اين نوع صرع يا تشنج حالتي است که تمام مغز درگير اختلال الکتريکي مي گردد . فرد مبتلا در اين حالت هوشياري و آگاهي خود را از دست مي دهد .

انواع صرع عمومي عبارتند از :

الف - صرع بزرگ : حمله تشنجي افراد مبتلا به صورت از بين رفتن ناگهاني آگاهي ، سقوط ، زمين افتادن و دست و پا زدن است . در اين حالت چشم ها بالا مي رود ، دهان کف مي کند ، چهره تيره مي شود و گاه فرد بي اختيار ادرار مي کند .

حمله از چند ثانيه تا چند دقيقه طول مي کشد و بدنبال آن فرد حالت خواب آلودگي پيداکرده و بتدريج بهوش مي آيد .

ب - صرع کوچک : در اين حالت فقط چند ثانيه حالت مات زدگي ، عدم هوشياري و حرکات تکراري در لبها ديده مي شود .

*‌ صرع موضعي : در اين نوع صرع فقط قسمتي از مغز درگير مي شود که دو نوع ساده و پيچيده دارد . در صرع موضعي ساده هوشياري فرد تغيير نکرده و علائم عصبي موضعي رخ مي دهد . در صرع موضعي مرکب و پيچيده ، بدنبال تشنجات موضعي ساده فرد هوشياري خود را از دست داده و احتمالاً بدنبال آن حمله بزرگ صرع بوقوع خواهد پيوست و يا دچار حالتهاي روحي خاص مي گردد .

*  صرع مداوم : حمله صرع طولاني شده و يا پشت سرهم تکرار مي شود و شخص مصروع در حين حملات بيهوش مي ماند . صرع مداوم يک مورد اورژانس است و نياز به کمکهاي ويژه و درمان مخصوص دارد .

* علت صرع چيست ؟

برخلاف نظر عوام که علت را جن زدگي ، سحر شدن توسط ديگران ، آثار گناه ، ضعف اعصاب و بيماري رواني مي دانند ، صرع نوعي اختلال در کار سلولهاي مغزي است که باعث پخش جريانهاي مغزي اضافي بصورت ناگهاني و انتشار آن به سراسر مغز مي شود . علت صرع گاه صدمه مغزي ، ضربه ، عفونت و گاه ارثي است . ضربه هاي دوران بارداري وارد شده بر جنين و فشار بر سر جنين هنگام زايمان ، عفونتها و ضربه هاي پس از تولد و دوران کودکي ،‌تصادفات و حوادثي که باعث ضربه مغزي مي شود ، عفونتهاي مغزي و مننژيت ها همگي مي توانند باعث ايجاد صرع شوند . عفونتها و ضربه هاي مغزي از علل شايع صرع هستند .

* شيوع صرع :

تقريباً ۵۰ ميليون نفر در جهان مبتلا به صرع هستند که نيمي از آنها يا درمان نشده يا ناقص درمان مي شوند . در کشور ما نيز حدس زده مي شود که بيش از يک ميليون بيمار مبتلا به صرع وجود داشته باشد .

* خطرهاي حمله تشنجي :

بيماري صرع بخودي خود خطر ندارد ، اما اگر آموزش و مراقبت دقيقي در مورد حمله هاي تشنجي صورت نگيرد مي تواند خطرناک باشد . فردي که ناگهان مي افتد و يا بيهوش مي شود ممکن است دچار جراحت ، شکستگي ،‌ ضربه مغزي و يا خفگي در آب و سوختگي با آتش شود . حملات تشنجي اگر درست معالجه نشود مي تواند موجب صدمات جسمي ، اجتماعي و رواني گردد .

* درمان صرع :

خوشبختانه صرع يکي از درمان پذيريرترين بيماريهاي عصبي است و داروهاي بسياري براي درمان آن کشف و ساخته شده است که البته همگي بايد توسط متخصصين تجويز شوند . با رعايت نکات زير درمان کاملتر و مطمئن تر مي گردد :

• مصرف داروها منظم و مرتب باشد .

• حتي يکبار و يک روز هم داروها قطع نشود .

• درمان هرچه زودتر شروع شود .

• مقدار و دفعات مصرف روزانه دارو کافي و مطابق روشهاي علمي و نظر پزشکان معتبر و متخصص در اين زمينه باشد .

پس فراموش نکنيم که صرع با دارو قابل کنترل و درمان است .

طول مدت درمان کامل براي صرع حدود ۳ تا ۵ سال است . مشروط بر اينکه در اين دوره حمله تشنجي تکرار نشود و نوار مغزي طبيعي شود . اگر در طول اين دوره حمله ايجاد شود طول دوره بيشتر مي شود و قطع دارو خطرناک است .

* هنگام حملات تشنجي چه بايد کرد ؟

1. آرام باشيد ، نگران نشويد ، دنبال کمک نرويد و داد و فرياد راه نيندازيد .

2. بيمار را از مکانها و اشياء خطرناک دور کنيد .

3. با باز کردن يقه لباس و آزاد کردن گردن و چرخانيدن سر يا شانه به يک طرف راه تنفس را آزاد کنيد .

4. از ريختن آب بر روي شخص ، ريختن چيزي در دهان و يا گرفتن دست و پاي او خودداري کنيد .

5. اگر حمله بيش از ۵ دقيقه طول کشيد يا دوباره تکرار شد ،‌ ممکن است صرع مداوم باشد که بسيار خطرناک است ، بنابراين او را فوراً به پزشک برسانيد .

6. اگر تشنج همراه با تب است ، بيماري فرد صرع نيست اما حتماً بايد تب را با پاشويه پايين آورد و بلافاصله وي را به پزشک رسانيد تا اگر حملات طولاني و نوار مغزي غيرطبيعي بود تحت درمان قرار گيرد .

* راههاي پيشگيري :

اکثر علل صرع قابل پيشگيري هستند . سازمان جهاني بهداشت شش گام اساسي براي پيشگيري از ابتلا به صرع را بيان کرده است .

1. مراقبتهاي پيش از تولد

2. زايمان بي خطر

3. کنترل تب در کودکان

4. کاهش ضربه مغزي

5. کنترل بيماريهاي عفوني و انگلي

6. مشاوره ژنتيک

بخاطر داشته باشيم که به شخصيت مبتلايان احترام گذاشته ، مانع تحصيل و اشتغال آنها نشويم ، حقوق اجتماعي اين افراد را مراعات کرده و همچنين برخورد ترحم آميز با آنها نداشته باشيم .

مبتلايان به صرع مي توانند پس از مشاوره با پزشک ازدواج کنند ، بدرجات بالاي اجتماعي و علمي برسند و شغل دلخواه خود را نيز داشته باشند و از يک زندگي طبيعي بهره مند باشند .