• كم خونى فقر آهن چيست  ؟

زمانى كه در خون به مقدار كافى گلبول قرمز وجود نداشته باشد، كم خونى اتفاق مى افتد. كار گلبول هاى قرمز حمل اكسيژن از ريه ها به همه قسمت هاى بدن است. كم خونى انواع گوناگونى دارد؛ كم خونى فقر آهن (IDA) شايع ترين نوع كم خونى در كودكان است. اين نوع كم خونى زمانى بروز مى كند كه آهن كافى براى ساختن گلبول قرمز در خون وجود نداشته باشد، مانند زمانى كه در غذاى فرد آهن كافى وجود ندارد و يا به دليلى خونريزى بيش از حد روى مى دهد.طبق برآوردهاى اخير سازمان جهانى بهداشت (WHO)، يك سوم جمعيت دنيا، يعنى حدود دو ميليارد نفر كه اكثر آنها در كشورهاى در حال توسعه زندگى مى كنند، احتمالاً به كم خونى فقر آهن مبتلا هستند.كم خونى فقر، آهن در هر سنى مى تواند بروز كند، اما بيشتر در كودكان نوپا و دختران نوجوان ديده مى شود. شيرخواران، كودكان نوپا، و نوجوانان به مقادير زياد آهن نياز دارند، زيرا نسبت به ساير دوره هاى زندگى، با سرعت بيشترى رشد مى كنند.

شيرخوارانى كه شير مادر مى خورند يا شير خشك غنى از آهن مصرف مى كنند، مقدار كافى آهن دريافت مى دارند، حال آنكه در رژيم غذايى كودكان نوپا، غذاى غنى از آهن كمتر يافت مى شود. به علاوه، بيشتر كودكان نوپا مقدار زيادى شير گاو مى خورند كه آهن كمى دارد و جذب آهن را از ساير غذاها نيز مختل مى كند. دختران نوجوان نيز، از غذاهاى غنى از آهن محروم هستند؛ در عين حال به مقدار زيادى آهن جهت جايگزين كردن آهن از دست رفته در زمان عادت ماهانه نياز دارند.

•در صورتى كه  کودکی دچار كم خونى فقر آهن باشد، چگونه مى توانیم بدانیم ؟

علائم كم خونى شامل: رنگ پريدگى، به خصوص زير ناخن ها، داخل پلك ها و اطراف لثه ها، ترك خوردگى گوشه دهان، احساس خستگى، دشوارى فعاليت، تنگى نفس، سرگيجه، احساس سبكى در سر، افزايش ضربان قلب، سردرد، وزوز گوش، كاهش تمركز و كاهش رشد است.علائم كم خونى در شيرخواران و كودكان كم سن موارد زير را نيز شامل مى شود: پرخاشگرى، كاهش اشتها و تمايل به خوردن چيزهايى كه معمولاً خوراكى نيستند مثل خاك و يخ.

گرچه كم خونى ملايم يا متوسط در كودكان فاقد علامت است و يا علائم خفيفى ايجاد مى كند، ولى وجود آن در دوران شيرخوارى يا اوايل كودكى مى تواند سبب تاخير رشد و مشكلات رفتارى شود كه حتى پس از درمان كم خونى باقى مى مانند، تنها در كم خونى شديد يا طولانى مدت است كه علائم بروز مى كنند.

•پزشك كودك  چه كارى انجام مى دهد ؟

براى تشخيص كم خونى، پزشك اين كارها را انجام مى دهد:تاريخچه پزشكى فرد مورد نظر  شما را بررسى مى كند. برخى بيمارى ها خطر بروز كم خونى فقر آهن را افزايش مى دهند.درباره رژيم غذايى كودك شما سئوال مى كند. پزشك مى خواهد بداند كه كودك شما معمولاً چه نوع غذاى غنى از آهنى مى خورد و اينكه آيا ويتامين يا مكمل غذايى دريافت مى كند.كودك شما را معاينه مى كند. پزشك در جست وجوى نشانه هاى كم خونى فقر آهن است و سعى مى كند هرگونه علتى را كشف كند.خون كودك شما را آزمايش مى كند. آزمايش هاى رايج خون براى تشخيص كم خونى شامل هموگلوبين و هماتوكريت هستند. هماتوكريت (Hct) درصدى از حجم خون است كه توسط گلبول هاى قرمز اشغال شده است و هموگلوبين (Hgb) مستقيماً بخشى از گلبول قرمز را كه وظيفه حمل اكسيژن را به عهده دارد، اندازه گيرى مى كند.

مقادير پايين هموگلوبين يا هماتوكريت (با توجه به استانداردهاى ويژه هر سن) همراه با تاريخچه مصرف غذايى كه از نظر آهن فقير است، احتمال كم خونى را بيشتر مى كند. در مواردى با شيوع كمتر، كم خونى به دليل فقر آهن نيست و ممكن است براى رسيدن به تشخيص صحيح نياز به آزمايشات اضافى باشد.اگر تشخيص كم خونى فقر آهن در مورد كودك شما قطعى است، پزشك كارهاى زير را انجام مى دهد:در مورد اينكه آيا كودك شما به شكل دارويى آهن نياز دارد و مدت زمانى كه بايد آن را مصرف نمايد تصميم مى گيرد. كم خونى فقر آهن معمولاً با مكمل آهن (معمول ترين شكل آن، سولفات آهن است) از طريق خوراكى و براى مدت چندين ماه درمان مى شود.

راه هايى را براى افزايش مقدار آهن در رژيم غذايى كودك شما پيشنهاد مى كند.مواردى را كه بايد در منزل به آنها توجه كنيد يادآور مى شود.به شما مى گويد كه چه زمانى بايد مجدداً فرزند شما را ويزيت كند. پزشك معمولاً مى خواهد دوباره تست هايى به عمل آورد كه نشان مى دهد كم خونى كودك شما درمان شده است و يا لااقل در حال بهبودى است.

•ما در خانه چه كارى مى توانيم انجام دهيم  ؟

اگر پزشك مصرف آهن خوراكى را تجويز كرده است، مطمئن شويد كه كودك شما همه آن را طبق دستور دريافت مى كند. مصرف آهن بيشتر از مقدار تجويز شده مى تواند خطرناك باشد. در اينجا اطلاعات سودمند ديگرى درباره آهن به شما داده مى شود:اگر آهن را بين دو وعده غذا مصرف كنيد، بيشترين ميزان جذب را خواهد داشت. اما در موارد نادر آهن مى تواند ناراحتى گوارشى ايجاد كند، كه اين مشكل با مصرف آهن همراه با غذا يا بلافاصله پس از غذا كاهش مى يابد.ويتامين ث جذب آهن را آسان تر مى كند، حال آنكه كلسيم جذب آهن را دشوار مى سازد. بنابراين، داروى آهن را نبايد همراه با شير مصرف كرد. همچنين مصرف غذاها يا نوشيدنى هاى حاوى مقدار زياد ويتامين ث مانند ميوه ها، سبزى ها و آب پرتقال در افزايش جذب آهن موثر است. در اينجا ياد آورى مى شود كه مصرف آب ميوه غنى شده با كلسيم اشكالى ندارد.

•شكل مايع آهن خوراكى مى تواند دندان هاى كودك را موقتاً رنگى كند. اما اين رنگ با مسواك زدن از بين مى رود. استفاده از قطره چكان و چكاندن آهن در عقب دهان و يا به كار بردن نى مى تواند از اين مشكل جلوگيرى كند.

• در مورد كودكانى كه از شير مادر استفاده نمى كنند، هميشه از شير خشك غنى شده از آهن استفاده كنيد.

قبل از اينكه كودك شما يكساله شود، از دادن شير گاو به وى خوددارى كنيد زيرا شير گاو مى تواند سبب خونريزى از روده ها شده و كم خونى فقر آهن را سبب شود.

•مقدار غذاهاى غنى از آهن را در رژيم غذايى كودك خود افزايش دهيد. دو نوع آهن در رژيم غذايى وجود دارد: هم و غير هم. آهن هم در هموگلوبين حيوانات وجود دارد و آسان تر از آهن غير هم توسط بدن جذب مى شود. به كودك خود مقدار زيادى غذاى غنى از آهن بدهيد مانند: گوشت قرمز بدون چربى، گوشت پرندگان و ماهى، غلات غنى شده از آهن، نان و ميوه هاى خشك شده مانند زردآلو، كشمش و آلو، سبزيجات سبز پربرگ مانند اسفناج. كلم، لوبيا، نخود و گردو و فندق (براى كودكان زير سه سال توصيه نمى شود)، تخم مرغ.

موارد زير را به پزشكتان اطلاع دهيد:

اگر كودك شما كمتر از مقدار مورد انتظار فعاليت دارد.

به نظر مى رسد حال وى به شكلى بدتر مى شود.

از كم خونى فقر آهن به اين صورت جلوگيرى كنيد:

به هيچ وجه قبل از اولين سالگرد تولد كودكتان به او شير گاو ندهيد، زيرا اين امر مى تواند با ايجاد خونريزى از روده، كم خونى را سبب شود.

مقدار شير مصرفى كودك خود را به ۷۵۰ گرم در روز محدود كنيد.

به همراه آهن از مولتى ويتامين استفاده كنيد، به خصوص در دختران نوجوانى كه عادت ماهانه آنها شروع شده است. .